Geneza, potrzeba zaopatrzenia oraz organizacja produkcji jednostek konspiracyjnych ruchu oporu w indywidualną broń strzelecka.

Głód broni i początki jej pozyskiwania.

Stale nasilający się głód broni i potrzeba jej zdobycia były zmorą partyzantów, ruchów wypadowych oraz wszelakich członków organizacji konspiracyjnych. Każda sztuka broni, nawet ta mająca małą siłę ognia była na wagę złota, ponieważ zwiększała zasięg i efekty podejmowanej walki. Warunkiem koniecznym do prowadzenia skutecznego ruchu oporu przeciwko niemieckiemu okupantowi była broń. Doszło do tego, że nie przyjmowano ludzi bez własnej broni, ponieważ stanowili oni balast dla oddziału. „Bez broni nie przyjmujemy” – tak brzmiały często słowa skierowane do kandydatów na partyzantów. Praktycznie wszystkie konspiracyjne organizacje wojskowe dotkliwie odczuwały brak broni, szczególnie tej automatycznej w postaci względnie lekkich i łatwych do ukrycia pistoletów maszynowych.

Ukryta i zakonspirowana przez wojsko w 1939 r. broń, pierwotne źródło pochodzenia głównej część uzbrojenia dla grup dywersyjnych, nie była w stanie zaspokoić potrzeb zbrojnego ruchu oporu. Z takiego źródła pozyskiwania broni dla konspiracji można było czerpać w całym kraju. Na polach bitew oraz w pasach przesuwania się armii i większych oddziałów można było znaleźć pewne ilości sprzętu wojennego, amunicji, leżącej w polu lub w lesie czy przydrożnym rowie. Niemcy skrupulatnie zbierali wszystko co wpadło im w oczy i miało wartość bojową, lecz w pośpiechu nie udawało im się zarekwirować wszystkiego. Porzucona i niezauważona przez Niemców broń natychmiast znikała przeważnie ukryta w bezpiecznym miejscu.

Zasoby powrześniowe okazały się zbyt małe, aby zaspokoić potrzeby rozwijającego się ruchu oporu. Część ukrytej broni wpadła w ręce Niemców, część skorodowała i zniszczała. Niektóre egzemplarze nadawały się do naprawy, w niektórych trzeba było dorobić brakujące części. Do częstej praktyki należało również przerabianie broni długiej, obcinając w nich kolby lub lufy, aby broń była bardziej kompaktowa i pozwalała się skrycie przenosić. We wschodnich terenach Rzeczpospolitej można było natomiast pozyskać ukrytą przez miejscową ludność broń pozostawioną podczas odwrotu Armii Czerwonej w 1941 r.

Drugie źródło zaopatrzenia broni to nieprzyjaciel. Członkowie ruchu oporu najzwyczajniej w świecie zdobywali broń drogą napadu na żołnierzy Wermachtu, żandarmerii, policjantów oraz urzędników niemieckich w akcjach na magazyny, posterunki oraz transporty broni i sprzętu. Wróg niestety szybko podjął środki ostrożności, przez co coraz trudniej spotykało się samotnie idących Niemców których można było sterroryzować i rozbroić. Oprócz samych Niemców, w broń zaopatrzyć się można było od Litwinów, Ukraińców, Węgrów, Hiszpanów, Rosjan, własowców itp.

W nikłych ilościach udawało się również pozyskiwać uzbrojenie drogą zakupów od skorumpowanych Niemców lub formacji sympatyzujących z Nazistami. Było to jednak niestety zbyt mało w stosunku do potrzeb konspiracji a dodatkowo sposób ten nie był pozbawiony ryzyka. Zdarzały się wypadki prowokacji, zasadzek a ponadto wymagało to znacznych funduszy, które często też trzeba było ryzykownie zdobyć. Pistolet maszynowy Schmeisser MP wz. 38-40 kosztował na czarnym rynku w granicach 7-9 tys. Zł, zaś Bergman MP wz. 18/I z drewnianą kolbą 12 tys. zł. Dla porównania, podziemna produkcja polskiego „Stena” kosztowała 3,5 tys. zł.

Zewnętrznym źródłem w broń stały się również zrzuty lotnicze z zachodu, a później ze Związku Radzieckiego oraz od 1944 r. z Włoch. Zrzuty dla ZWZ-AK, rozpoczęte w 1941 r. zintensyfikowały się w 1943 i 1944 r., lecz i tak były znikomą kroplą w morzu potrzeb. Gwardia Ludowa pierwsze zrzuty otrzymała dopiero w drugiej połowie 1943 r., lecz znaczącym źródłem stały się one dopiero od maja 1944 r. Nie otrzymywały lotniczych dostaw Bataliony Chłopskie.

Już na początku 1940 r. doraźnie zaczęto organizować produkcję narzędzi do rozkręcania szyn kolejowych, kolców do przebijania opon pojazdów oraz w mniejszej skali produkcji granatów. Sieć oraz struktura produkcji konspiracyjnej zaczęła się kształtować w latach 1942-1944. Istotnym źródłem zaopatrzenia stała się rodzima podziemna produkcja broni i środków sabotażowo- dywersyjnych w postaci materiałów wybuchowych i broni strzeleckiej. Inicjatywą w tym kierunku wykazywały się nierzadko poszczególne osoby, przejmowane później i włączane w konspiracyjny system tego czy innego ugrupowania. Udane konstrukcje starano się wdrażać do produkcji seryjnej, gdzie wyrobem broni zajmowało się grono zakonspirowanych osób, produkując wiele części składowych w zakładach pracy pod przykrywką.

Geneza konspiracyjnej produkcji broni palnej na Anatomia Broni Palnej.